การประยุกต์ใช้วิธี Grey-DEMATEL เพื่อระบุปัจจัยเชิงสาเหตุของการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษา จังหวัดน่าน ประเทศไทย
A Grey-DEMATEL Approach to Identifying Causal Drivers of Sustainable Tourism: A Case Study of Nan Province, Thailand
Abstract
การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนได้กลายเป็นวาระนโยบายที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาภูมิภาคในประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ ทว่ายังมีหลายพื้นที่ท่องเที่ยวในชนบทที่เปราะบางต่อการเติบโตอย่างไร้การควบคุม การใช้ทรัพยากรอย่างสิ้นเปลือง และการรั่วไหลของรายได้ งานวิจัยนี้มุ่งวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสาเหตุและผลที่มีอิทธิพลต่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในชุมชนท่องเที่ยวที่กำลังพัฒนาอย่างรวดเร็วในภาคเหนือของประเทศไทย โดยใช้หมู่บ้านสองแห่งในจังหวัดน่านเป็นกรณีศึกษา โดยอาศัยเกณฑ์ความยั่งยืน 13 ประการขององค์การการท่องเที่ยวโลกแห่งสหประชาชาติ (UNWTO) และใช้วิธีการ Grey Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (Grey-DEMATEL) เพื่อจัดการกับความไม่แน่นอนและมุมมองที่หลากหลายของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผ่านการแปลงการประเมินแบบคู่เปรียบเทียบของผู้เชี่ยวชาญให้เป็นค่าจำนวนเกรย์แล้วสังเคราะห์เป็นเมทริกซ์ความสัมพันธ์รวมเชิงโครงสร้าง ข้อมูลได้มาจากแบบสัมภาษณ์เชิงโครงสร้างกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 13 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน หน่วยงานรัฐ และผู้ประกอบการท่องเที่ยวเอกชน ผลการวิเคราะห์พบตัวขับเคลื่อนเชิงสาเหตุหลัก 5 ด้าน เรียงตามอิทธิพล ได้แก่ การสนับสนุนจากภาครัฐ การพัฒนากำลังแรงงาน การสร้างเครือข่ายระหว่างผู้ประกอบการ ความปลอดภัยของที่พัก และสื่อและการตีความทางวัฒนธรรม โดยการสนับสนุนจากภาครัฐมีค่าความเด่นและอิทธิพลสุทธิสูงสุด และส่งผลต่อผลลัพธ์เชิงเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อมตามลำดับเชิงสาเหตุ นอกจากนี้การวิเคราะห์แบบแยกกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียยังแสดงให้เห็นว่าปัจจัยขับเคลื่อนหลักมีความสอดคล้องกัน โดยมีความแตกต่างเชิงมุมมองระหว่างกลุ่มเพียงเล็กน้อย ข้อค้นพบดังกล่าวสามารถใช้เป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายและมาตรการเชิงปฏิบัติ โดยมุ่งเน้นการเสริมสร้างบทบาทการสนับสนุนจากภาครัฐ การพัฒนาศักยภาพกำลังแรงงานในท้องถิ่น และการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างผู้ประกอบการควบคู่กับการสื่อสารและตีความทางวัฒนธรรม เพื่อสนับสนุนการพัฒนาการท่องเที่ยวชนบทให้มีเสถียรภาพและยั่งยืนมากยิ่งขึ้น พร้อมทั้งชี้ให้เห็นว่าการประยุกต์ใช้ Grey-DEMATEL เป็นเครื่องมือสนับสนุนการตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพและคุ้มค่าในบริบทที่ข้อมูลเชิงปริมาณมีจำกัด อย่างไรก็ตามข้อค้นพบยังมีข้อจำกัดจากขนาดกลุ่มตัวอย่างที่ค่อนข้างน้อยและลักษณะเฉพาะของพื้นที่ศึกษาในสองชุมชนของจังหวัดน่าน ซึ่งอาจจำกัดการประยุกต์ใช้กับแหล่งท่องเที่ยวชนบทประเภทอื่นในภูมิภาคอื่นของประเทศ
Sustainable tourism has become an important policy agenda in emerging economies; however, many rural destinations remain vulnerable to uncontrolled growth, inefficient resource use, and income leakage. This study examines the causal factors influencing sustainable tourism development in two rapidly growing rural tourism communities in northern Thailand, using two villages in Nan Province as case studies. The analysis is based on the 13 sustainability criteria of the United Nations World Tourism Organization (UNWTO) and applies the Grey Decision-Making Trial and Evaluation Laboratory (Grey-DEMATEL) method to address uncertainty and diverse stakeholder perspectives. Expert judgments were transformed into grey numbers and synthesized into a total relation matrix. Data were collected through structured interviews with 13 stakeholders, including community leaders, government officials, and private tourism operators. The results identify five key causal drivers: government support, workforce development, inter-enterprise networking, accommodation safety, and cultural media and interpretation. Government support shows the highest prominence and net influence, affecting economic, social, cultural, and environmental sustainability outcomes. Stakeholder subgroup analysis reveals consistent core drivers, with only minor differences across groups. The findings offer practical implications for policy and planning, emphasizing the strengthening of government support, development of local workforce capacity, and promotion of collaboration and cultural interpretation to support more stable and sustainable rural tourism development. Nevertheless, the study is limited by the small sample size and the specific context of the two case-study communities, which may constrain the generalizability of the findings.
Keywords
[1] L. Yanan, M. A. Ismail, and A. Aminuddin, “How has rural tourism influenced the sustainable development of traditional villages? A systematic literature review,” Heliyon, vol. 10, no. 4, Art. no. e25627, 2024, doi: 10.1016/ j.heliyon.2024.e25627.
[2] V. Kumar, T. Agarwala, and S. Kumar, “Rural tourism as a driver of sustainable development: A systematic review and future research agenda,” Tourism Review, vol. 81, no. 3, pp. 1101–1120, 2026, doi: 10.1108/TR-03-2024-0172.
[3] V. T. King and M. J. G. Parnwell, “World heritage sites and domestic tourism in Thailand: Social change and management implications,” South East Asia Research, vol. 19, no. 3, pp. 381–420, 2011, doi: 10.5367/sear.2011.0055.
[4] N. Kontogeorgopoulos and A. Churyen, “Homestay tourism and the commercialization of the rural home in Thailand,” Asia Pacific Journal of Tourism Research, vol. 20, no. 1, pp. 29–50, 2015, doi: 10.1080/10941665.2013.852119.
[5] C. Chansuk, T. Arreeras, and C. Chiangboon, “Using factor analyses to understand the postpandemic travel behavior in domestic tourism through a questionnaire survey,” Journal of Hospitality and Tourism Insights, vol. 16, Art. no. 100691, 2022, doi: 10.1016/j.trip.2022.100691.
[6] S. Laparojkit and M. Suttipun, “The causal factors influencing repurchase intentions of local tourists in Thailand during COVID-19 crisis,” Journal of Tourism Futures, vol. 8, no. 3, pp. 309–324, 2022, doi: 10.1108/JTF-05- 2021-0122.
[7] X. Fang, Y. Wu, L. Xia, Z. Wang, W. Ni, Y. Zhang, and Y. Liu, “Vulnerability analysis of socioecological systems on small islands from the perspective of fisheries and tourism: A case study of Zhoushan Gouqi Island,” Journal of Cleaner Production, vol. 473, Art. no. 143550, 2024, doi: 10.1016/j.jclepro.2024.143550.
[8] Y. Zhang and Q. Ali, “Socio-economic determinants of sustainable tourism and their nexus with energy, environment, and economy (3Es): A panel data analysis,” Energy Strategy Reviews, vol. 56, Art. no. 101577, 2024, doi: 10.1016/j.esr.2024.101577.
[9] S. Suriyankietkaew, K. Krittayaruangroj, S. Thinthan, and S. Lumlongrut, “Creative tourism as a driver for sustainable development: A model for advancing SDGs through community-based tourism and environmental stewardship,” Environmental and Sustainability Indicators, vol. 27, Art. no. 100828, 2025, doi: 10.1016/ j.indic.2025.100828.
[10] Global Sustainable Tourism Council (GSTC). (2013). GSTC destination criteria. Global Sustainable Tourism Council. [Online]. Available: https://www.gstcouncil.org/gstc-criteria.
[11] Global Sustainable Tourism Council (GSTC). (2016). GSTC industry criteria. Global Sustainable Tourism Council. [Online]. Available: https:// www.gstcouncil.org/gstc-criteria.
[12] United Nations World Tourism Organization (UNWTO). (2004). Indicators of sustainable development for tourism destinations: A guidebook. [Online]. Available: https://www. e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284407262.
[13] B. Dash and G. Balamurugan, “Sustainable tourism, livelihood and coastal governance: Chilikalake, India,” Ocean & Coastal Management, vol. 245, Art. no. 107128, 2024, doi: 10.1016/ j.ocecoaman.2024.107128.
[14] H. Wang, B. Zhang, and H. Qiu, “How a hierarchical governance structure influences cultural heritage destination sustainability: A context of red tourism in China,” Journal of Hospitality and Tourism Management, vol. 50, pp. 128–136, 2022, doi: 10.1016/j.jhtm. 2022.02.002.
[15] V. Nitivattananon and S. Srinonil, “Enhancing coastal areas governance for sustainable tourism in the context of urbanization and climate change in eastern Thailand,” Advances in Climate Change Research, vol. 10, no. 3, pp. 142–155, 2019, doi: 10.1016/j.accre. 2019.03.003.
[16] R. Nunkoo, “Governance and sustainable tourism: What is the role of trust, power and social capital?,” Journal of Destination Marketing & Management, vol. 6, no. 4, pp. 277– 285, 2017, doi: 10.1016/j.jdmm.2017.10.003.
[17] R. Vantola, E. Luoma, T. Parviainen, and A. Lehikoinen, “Sustainability manifesting as a multi-material and -sited network effect: How boat-sourced sewage management facilities serve as governance artefacts advancing sustainability in nautical tourism,” Marine Pollution Bulletin, vol. 173, Art. no. 113114, 2021, doi: 10.1016/j.marpolbul.2021.113114.
[18] Y. Zhang, H. Tat, and Z. Zhang, “Sustainable development in the tourism sector: The impact of environmental, social, and governance performance on operational efficiency a multilevel analytical approach,” Sustainable Futures, vol. 9, Art. no. 100923, 2025, doi: 10.1016/j.sftr.2025.100923.
[19] G. Carra, A. Pellegrino, M. Tomasella, and A. Lué, “Sustainable cycle-tourism for society: Integrating multi-criteria decision making and land use approaches for route selection,” Sustainable Cities and Society, vol. 94, Art. no. 104905, 2023, doi: 10.1016/j.scs.2023.104905.
[20] H. A. Antwi, D. K. Kumi, and M. Addai, “Enhancing the sustainability of food waste management practices in emerging economies’ hospitality industry through SECA multi-criteria group decision-making,” International Journal of Hospitality Management, vol. 121, Art. no. 104233, 2025, doi: 10.1016/j.ijhm.2025.104233.
[21] J. Niemsakul, S. Hiranmahapol, J. Janmontree, H. Zadek, and K. Ransikarbum, “Analysis of barriers for hydrogen-fueled logistics under integrated sustainability: A DEMATEL-TOWS framework,” Journal of Cleaner Production, vol. 445, Art. no. 145720, 2025, doi: 10.1016/ j.jclepro.2025.145720.
[22] P. Jiang, W. Wang, Y. C. Hu, Y. J. Chiu, and S. J. Tsao, “Pattern classification using tolerance rough sets based on non-additive grey relational analysis and DEMATEL,” Grey Systems: Theory and Application, vol. 10, no. 3, pp. 251–272, 2020, doi: 10.1108/GS-05-2020-0062.
[23] K. G. Nalbant, “A methodology for personnel selection in business development: An interval type 2-based fuzzy DEMATEL-ANP approach,” Heliyon, vol. 9, no. 12, Art. no. e23698, 2023, doi: 10.1016/j.heliyon.2023.e23698.
[24] A. Zuñiga-Collazos, E. J. Galvez-Albarracin, F. Vera-Jaramillo, and L. V. Patiño-Giraldo, “Digitalization, innovation, sustainability and performance: A causal analysis applied to tourism MSMEs,” International Journal of Innovation Studies, vol. 9, no. 1, pp. 46–59, 2025, doi: 10.1016/j.ijis.2024.12.001.
[25] S. A. M. Abandansari, P. Ghasemi, A. Attar, F. Goodarzian, and S. A. Ahmadi, “A hybrid biomass supply chain optimization approach using sequential adaptive fuzzy inference learning: Insights from a cogeneration system in Europe,” Results in Engineering, vol. 19, Art. no. 105261, 2025, doi: 10.1016/j.rineng. 2025.105261.
[26] S. Sultan, A. Almaktoom, R. Kaur, and T. Rashid, “Optimizing renewable transportation framework by an extended spherical fuzzy rough multicriteria group decision making method,” Applied Soft Computing, vol. 146, Art. no. 113599, 2025, doi: 10.1016/j.asoc.2025.113599.
[27] K. Zorlu, S. Polat, V. Dede, and A. Yılmaz, “Measuring degradation risk levels of resources in sustainable geotourism development: A Multi-criteria Decision Making (MCDM) approach under spherical fuzzy environments,” International Journal of Geoheritage and Parks, vol. 11, Art. no. 100235, 2025, doi: 10.1016/ j.ijgeop.2024.11.011.
[28] Ö. F. Görçün, M. Baskan, and E. Aydın, “Strategic tour operator selection in the tourism sector using a quantum picture fuzzy rough set-based multi-criteria decision-making approach,” Engineering Applications of Artificial Intelligence, vol. 126, Art. no. 110793, 2025, doi: 10.1016/ j.engappai.2025.110793.
[29] C. Mutanga, G. S. Masunga, O. D. Kolawole, R. Gondo, and J. Mbaiwa, “Media framing of stakeholders’ perceptions on the sustainability of tourism development at Chobe National Park Riverfront in Botswana: Insights for sustainable tourism planning,” Scientific African, vol. 19, Art. no. e02876, 2025, doi: 10.1016/j.sciaf.2025. e02876.
[30] M. Sukrana, A. S. M. Mohibul, and M. R. Kabir, “Investigating the influence of the push and pull factors in eco-resort selection to promote sustainable tourism in Bangladesh,” Sustainable Futures, vol. 9, Art. no. 100619, 2025, doi: 10. 1016/j.sftr.2025.100619.
[31] J. Jeong, L. García-Moruno, J. Hernández- Blanco, and A. Sánchez-Ríos, “Planning of rural housings in reservoir areas under (mass) tourism based on a fuzzy DEMATEL-GIS/MCDA hybrid and participatory method for Alange, Spain,” Habitat International, vol. 57, pp. 143–153, 2016, doi: 10.1016/j.habitatint.2016.07.008.
[32] C. L. Lin, “Establishing environment sustentation strategies for urban and rural/town tourism based on a hybrid MCDM approach,” Current Issues in Tourism, vol. 23, no. 19, pp. 2360–2395, 2020, doi: 10.1080/13683500.2019.1642308.
[33] M. Behboudian, S. Anamaghi, R. Kerachian, and Z. Kalantari, “Comparison of three group decision-making frameworks for evaluating resilience time series of water resources systems under uncertainty,” Ecological Indicators, vol. 154, Art. no. 111269, 2024, doi: 10.1016/ j.ecolind.2023.111269.
[34] A. Madanaguli, A. Dhir, and R. P. Joseph, “Environmental sustainability practices and strategies in the rural tourism and hospitalitysector: A systematic literature review and suggestions for future research,” Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, vol. 23, no. 3, Art. no. 243–267, 2023, doi: 10.1080/ 15022250.2023.2174179.
[35] Y. Xiang, B. Zhang, Y. Hou, and F. Li, “Identifying the specific features, determinants, and suitability of green homestay inn distribution in rural China,” Journal of Rural Studies, vol. 119, Art. no. 103760, 2025, doi: 10.1016/ j.jrurstud.2025.103760.
[36] J. L. Deng, “Control problems of grey systems,” Systems & Control Letters, vol. 1, no. 5, pp. 288–294, 1982, doi: 10.1016/S0167- 6911(82)80025-X.
[37] C.-W. Hsu, T.-C. Kuo, S.-H. Chen, and A. H. Hu, “Using DEMATEL to develop a carbon management model of supplier selection in green supply chain management,” Journal of Cleaner Production, vol. 56, no. 1, pp. 164–172, 2013, doi: 10.1016/j.jclepro.2011.09.012.
[38] O. Bafail and M. Alamoudi, “Prioritizing workerrelated factors of safety climate using fuzzy DEMATEL analysis,” Systems, vol. 13, no. 5, Art. no. 383, 2025, doi: 10.3390/systems 13050383
[39] I. G. P. Nugraha, I. P. G. Parma, M. D. P. Agustina, and P. N. Hutnaleontina, “The role of government and community participation in realizing sustainable tourism development in Tihingan Village, Bali, Indonesia,” Journal of Infrastructure, Policy and Development, vol. 8, no. 8, Art. no. 4621, 2024, doi: 10.24294/ jipd.v8i8.4621.
[40] P. Phupuak, S. Choenkwan, and A. T. Rambo, “Factors affecting the sustainability of community-based tourism in a Phu Thai village in Northeast Thailand,” Journal of Humanities and Social Sciences Nakhon Phanom University, vol. 13, no. 2, pp. 17–33, 2023.
[41] National Tourism Policy Committee, Criteria for Thailand’s Community-Based Tourism Development. National Tourism Policy Committee, Feb. 2019.
ISSN: 2985-2145
